Filia nr 4, Al. Wolności 27

Przypomnienie o szoah

Jaki jest stosunek Polaków do Żydów? Żydów do Niemców? Ilu kaliskich Żydów przeżyło wojnę? - pytała młodzież z I Liceum Ogólnokształcącego im. A. Asnyka podczas spotkania z Haliną Marcinkowską w Filii nr 4 MBP

Na wiele pytań - zadanych i nie zadanych — podczas tej lekcji brakuje jednoznacznej odpowiedzi. Ilu Żydów Kalisz liczył przed wojną? 32 tys., może nieco więcej, może mniej. Wiadomo jednak, że po wojnie nad Prosną odliczyło się już niewiele ponad 200 osób wyznania mojżeszowego. Jaki stosunek do starozakonnych mają Polacy?

- Spotykam różnych ludzi. Nierzadko osoby, które przed wojną określały się jako antysemici, przeszły przeobrażenie w czasie wojny. Inni dla butelki wódki potrafili wskazać, że to dziecko uciekło z getta. Było Jedwabne, ale jak powtarza Szewach Weiss, on zna inne stodoły, miejsca, w których Polacy z narażeniem życia ukrywali Żydów — usłyszeli licealiści.

Halina Marcinkowska jest pełnomocnikiem i przedstawicielem Żydowskiej Gminy Wyznaniowej we Wrocławiu, autorką wielu publikacji poświęconych historii i tradycjom starszych braci w wierze, w tym książki „Miasteczko w kolorze niebieskim - Żydzi z Błaszek”. Od dwóch lat opiekuje się cmentarzem przy ul. Podmiejskiej w Kaliszu. Dla Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie szuka bezpośrednich świadków zagłady (szoah) Żydów, podczas II wojny światowej. - W tej pracy decydujący jest czas, bo pokolenie ludzi, którzy pamiętają wojnę, już odchodzi - podkreśla.

Poruszając się po dużym terenie - Kalisz i byłe województwo oraz Sieradzkie, Łódzkie, Konińskie, aż po miejscowości w okolicach Wrocławia - autorka przeprowadziła kilkadziesiąt rozmów. Najciekawsze są nagrywane na taśmie filmowej i odtąd stają się dokumentem.

W bibliotece nieprzypadkowo znalazła się klasa z I LO. Przed wojną w szkole przy ul. Grodzkiej zarówno wśród uczniów, jak i nauczycieli można było spotkać osoby wyznania mojżeszowego. Bez nich dzieje „Asnyka” byłyby niepełne - przypomniał obecny na spotkaniu Adam Borowiak, dyrektor MBP i jednocześnie prezes stowarzyszenia absolwentów liceum. Na dowód przytoczył historię Moniki Goldwasser. Dopiero niedawno dowiedziała się, że jej ojciec Adam Goldwasser do wojny uczył języka francuskiego w kaliskiej szkole. Przywołano też postaci kaliszan uhonorowanych medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata: lek. med. Michała Łuczaka oraz państwa Józefa i Michaliny Jaworowiczów.

Spotkanie z Haliną Marcinkowską było kolejnym w cyklu Promocje Regionalnego Środowiska Twórców w Filii nr 4. Zorganizowano je dla uczczenia 61. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim, w tydzień po 13. Marszu Żywych młodych ludzi z różnych stron świata, trasą łączącą obozy koncentracyjne KL Auschwitz - KL Birkenau.

(tag), Życie Kalisza nr 17/2004