Filia nr 1 przy ul. Górnośląskiej 29

„Nekropolia przy ul. Podmiejskiej w Kaliszu
– zastygły symbol kultury żydowskiej”

Wychowankowie Świetlicy Szkoły Podstawowej nr 17 w Kaliszu poznali unikalne pamiątki, które przechowywane są na cmentarzu żydowski przy ul. Podmiejskiej.

Wycieczka z cyklu „Poznajemy zabytki Kalisza”, zorganizowana 26 września 2006 roku, pokazała odmienności kultury żydowskiej.

Dzieci, przed wyjściem ze szkoły, dowiedziały się, że miejsce jakie będziemy zwiedzać wymaga spokojnego zachowania i skupienia bowiem pójdziemy na cmentarz. Podkreślono, że nasz pobyt na miejscu wiecznego spoczynku wyznawców innej religii niż religii rzymsko-katolickiej należy potraktować z szacunkiem, a poznanie elementów nieznanej dzieciom kultury wzbogaci ich wiedzę o innej narodowości.

Halina Marcinkowska, pełnomocnik gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu, jednocześnie opiekunka obiektu, która nas oczekiwała, przybliżyła słuchaczom elementy kultury żydowskiej. Krótkie omówienie losów kirkutów kaliskich – nieistniejącego dziś, położonego przy ul. Nowy Świat, zwanego starym oraz nowego – na który przybyliśmy, wprowadziło uczniów w klimat odmienności kulturowej wyznawców Jahwe. Na terenie cmentarza stosy złożonych w nieładzie płyt nagrobnych kontrastowały z wystającymi z ziemi, równoległymi do siebie, rzędami kamiennych tablic. Płaskorzeźby i napisy w języku hebrajskim, widoczne na ich licu, zainteresowały uczniów. Dzieci z autopsji poznały znaczenie wybranych symboli umieszczanych na macewach, np. dwóch dłoni, złamanej świecy, ksiąg ustawionych w szafie. Widzieliśmy także miejsce wiecznego spoczynku rabina Jecheskiela Lipszyca. Na mogiłach można składać karteczki, przytwierdzone kamykami, z zapisanymi prośbami do osoby zmarłej, a ona ma ułatwić ich spełnienie.

Pod pomnikiem ofiar II wojny światowej pozostawiliśmy zapaloną lampkę nagrobkową.

W Domu Pamięci obejrzeliśmy pamiątki, które przekazali w formie darów Żydzi związani z Kaliszem. Była wśród nich książka wydana w języku hebrajskim, którą wyróżniały: charakterystyczny dla kultury żydowskiej alfabet hebrajski, układ tekstu oraz sposób czytania. Uwagę uczniów zwrócił męski ubiór składający się z długiego, czarnego płaszcza (chałata), szala modlitewnego (tałesa) i nakrycia głowy (jarmułki). Obejrzeliśmy także wystawę fotografii dokumentujących pobyt Żydów w przedwojennym Kaliszu oraz udział przedstawicieli tej narodowości w walce z okupantem podczas ostatniej wojny światowej – R. Lubelskiego, Z. Poznańskiej, W. Kowner-Kepler. Przyglądaliśmy się też makiecie bożnicy zw. niemiecką, wybudowanej przy ul. Krótkiej, obok której stał wieloramienny świecznik i pokaźnych rozmiarów album z fotografiami obrazującymi przedwojenny Kalisz i jego mieszkańców.

W posumowaniu wycieczki przypomniane zostały znaczenia nowopoznanych słów: kirkut, alfabet hebrajski, bożnica, jarmułka, macewa, kirkut, gwiazda Dawida. Edukacyjny charakter tego spaceru, podobnie jak innych wycieczek, został zachowany. Dzieci z autopsji poznały ocalałe zabytki i wybrane elementy kultury żydowskiej, wzbogaciły swą wiedzę o nieznane informacje dotyczące życia innego narodu, który współtworzył mozaikę wielowyznaniową Kalisza.

Bożena Kryst