Biblioteka Główna, ul. Legionów 66

Wystawa „Stefan Szolc-Rogoziński (1861-1896) - podróżnik, odkrywca, etnograf”

13 stycznia - 31 marca 2011

Stefan Szolc-Rogoziński urodził się w Kaliszu 14.IV.1861 roku, był synem Ludwika Scholtza, niemieckiego fabrykanta oraz Malwiny z Rogozińskich, córki adwokata warszawskiego. Rodzina była ewangelicka, choć pod wpływem matki częściowo się polonizowała. Rogoziński po dojściu do pełnoletniości spolonizował pisownię swego nazwiska na Szolc, potem dopisał do tego panieńskie nazwisko matki.

Uczył się we Wrocławiu, a następnie w szkole marynarki wojennej w Kronsztadzie. Jako oficer rosyjski odbył podróż dookoła świata.

W 1881 roku wystąpił z marynarki rosyjskiej i zaczął propagować i zbierać fundusze na wyprawę do Afryki Równikowej. W grudniu 1881 r. przyjechał do Kalisza, aby spędzić z rodziną święta. Próbował uzyskać od ojca pieniądze na wyprawę, ale ich nie otrzymał.

Po powrocie z Kalisza do Warszawy Stefan Rogoziński wygłaszał odczyty, zamieszczał anonse w gazetach, gdzie przedstawiał program wyprawy i prosił o pomoc. Chciał, aby przy okazji wyprawy cały świat usłyszał o Polsce i aby pokazać iż Polacy, chociaż pozbawieni swojej państwowości, nie ustępują w niczym narodom cieszącym się wolnością. Wokół tej wyprawy rozgorzała wielka ogólnonarodowa dyskusja. Społeczeństwo było podzielone. Na temat wyprawy wypowiadały się znane, wybitne osobistości polskiego świata nauki i kultury. Gorącymi zwolennikami wyprawy byli m.in.: Filip Sulimierski, właściciel i redaktor „Wędrowca”, Wacław Nałkowski, Bolesław Prus i Henryk Sienkiewicz. Przeciwnikiem jej był natomiast Aleksander Świętochowski, uważając, że wyprawa ta to tylko marnowanie potrzebnych w kraju pieniędzy.

Rogoziński pokonał wszystkie trudności, zakupił we Francji niewielki statek „Łucja Małgorzata” i 13 grudnia 1882 r. wypłynął z Hawru pod flagą francuską oraz pod flagą armatora, która miała polskie barwy narodowe i herb Warszawy – Syrenkę. W przedsięwzięciu tym brali jeszcze udział dwaj Polacy: jego kolega szkolny Klemens Tomczek, jako geolog i Leopold Janikowski, jako meteorolog.

Stacja naukowa wyprawy była na wyspie Mondolech w zatoce Ambos i istniała tam przez 3 lata. Jej uczestnicy zbadali wybrzeże Kamerunu i dorzecze rzeki Mungo. Odkryli jezioro Słoniowe. W międzyczasie zmarł na malarię Klemens Tomczek. Pozostawił po sobie bogaty dorobek: słownik języka kumańskiego, 7 tomów zapisków etnograficznych i geograficznych oraz rozprawy i mapy. Już tylko we dwóch, tzn. Rogoziński wraz z Janikowskim zdobyli najwyższy szczyt Kamerunu, Fako (4070 m n.p.m.).

Dzięki wyprawie dokonano wielu odkryć geograficznych oraz opracowano wiele map Kamerunu. Przywiezione cenne zbiory przekazał Rogoziński do warszawskiego Muzeum Etnograficznego.

W Narodowym Archiwum Cyfrowym (http://www.nac.gov.pl/) znaleźć można przedmioty z wypraw Rogozińskiego będące obecnie w posiadaniu Muzeum Etnograficznego i Muzeum Przemysłowego w Krakowie oraz Muzeum Ziemi Kaliskiej w Kaliszu.

W 1885 roku Rogoziński ożenił się z literatką Heleną Boguską, piszącą pod pseudonimem Hajota. W 1886 powrócił na Czarny Ląd, gdzie kupił plantację kakao na wyspie Fernando Po i osiedlił się na niej wraz z żoną. Małżeństwo to jednak nie trwało długo, w roku 1892 byli już w separacji. W 1893 Szolc-Rogoziński powrócił do kraju bardzo schorowany. Owładnięty jednak planami dalszych wypraw w 1896 roku wyjechał do Paryża, gdzie 1 grudnia poniósł śmierć pod kołami omnibusa, mając tylko 35 lat.

Na wystawie zaprezentowano życie i dorobek naukowy Stefana Szolca-Rogozińskiego i jego przyjaciół. Przedstawiono ciekawe artykuły publikowane na łamach pism, także kaliskich. Wyeksponowano książki dotyczące odkryć geograficznych, kultury i religii całej Afryki. Przybliżono postać żony podróżnika Hajoty, na którą duży wpływ miał pobyt na Czarnym Lądzie.

Wystawę ożywiają eksponaty przywiezione współcześnie z Afryki przez naszych kaliszan, a także ciekawostki filatelistyczne i numizmatyczne.

TINGA TINGA – współczesne malarstwo TANZANII

Na wystawie wykorzystano: książki, czasopisma oraz dokumenty życia społecznego będące w posiadaniu Biblioteki Głównej im. Adama Asnyka w Kaliszu; materiały ze zbiorów Książnicy Pedagogicznej w Kaliszu, kopie dokumentów Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz materiały ze stron Federacji Bibliotek Cyfrowych; także eksponaty z prywatnych zbiorów Krzysztofa Abrama, Jerzego Bielawskiego, Marii Bogatko, Krystyny Marszał, Stanisława Rećko i Grzegorza Walisia oraz zdjęcia z archiwum Wacława Klepandego.

Wystawę przygotowały: Małgorzata Kowalewska i Eleonora Morawska
Fot.: Marcin Galant

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...