Biblioteka Główna, ul. Legionów 66

Od liryzmu do pornografii - erotyzm
w literaturze polskiej

Narracja: prof. dr hab. Józef Tomasz Pokrzywniak

- Metafora Morsztyna „Piersi twe to nie są piersi lecz nieba surowy kształt” to jest mistrzostwo Europy, a może nawet świata. A dzisiaj mówi się cycki i proszę zestawić to ze strofami Jana Andrzeja Morsztyna czy pamiętnikiem intymnym Franciszka Karpińskiego, który też był zafascynowany kobiecym biustem – przyznał prof. Józef Pokrzywniak, „wykładowca liryki erotycznej” podczas Nocy Kultury w kaliskiej książnicy.

Już po raz drugi w Kaliszu kilka placówek i instytucji zorganizowało Noc Kultury – tegoroczna wypadła 16 września i wzbudziła naprawdę duże zainteresowanie. Tej nocy kaliszanie zwiedzali podziemia Sanktuarium Św. Józefa, słuchali poezji, analizowali malarstwo Jana Tarasina w galerii noszącej imię artysty, szczęśliwcy (dla których starczyło miejsca) obejrzeli próbę generalną w teatrze. Ba, na ratuszową wieżę wraz z przewodnikiem weszło ponad 500 osób, żeby podziwiać nocną panoramę miasta.

Prawdziwy tłum szturmował też Bibliotekę Główną MBP im. Adama Asnyka w Kaliszu, żeby usłyszeć, co na temat erotyki w polskiej literaturze mieli i mają do powiedzenia prof. Józef T. Pokrzywniak oraz znamienici poeci i pisarze – tym razem w interpretacji aktora Macieja Grzybowskiego. - Jestem nieco skrępowany, bo to tak wygląda jakbyście państwo, mając dzisiaj rozmaite oferty w ramach Nocy Kultury, wybraliście ten temat, choć jest to temat dosyć ryzykowny. Ktoś mógłby złośliwie powiedzieć, że zabraliśmy się tutaj, żeby trochę poświntuszyć – zaznaczył na początku prof. Pokrzywniak. – Ale erotyzm w literaturze, w sztuce, kulturze to jest przecież temat ważny i bardzo żywo obecny, w związku z tym nie można udawać, że tego zjawiska, tego tematu nie ma. Kiedy prowadzę wykłady dla studentów, a są to przeważnie studenci I roku, to takie zagadnienia traktuję niezmiernie dyskretnie, bo mnie żona zawsze uprzedza, abym dbał o to, żeby nie wyrobić sobie opinii starego zbereźnika. Jak ktoś jest młody i zafascynowany erotyką, to wydaje to naturalne, a później trzeba już bardzo uważać. Dlatego cieszę, że to jest spotkanie tylko dla osób dorosłych. Ale też to nie jest typowy wykład, bo mówił będzie Maciej Grzybowski i dawni czy późniejsi polscy poeci. To oni biorą odpowiedzialność, za to, co za chwilę usłyszycie.

A przez godzinę usłyszeć można było sporo i niekiedy dosadnie, że nie jedna panna raki spiekła. Profesor przyznał, że przygotowując wykład zatytułowany „Od liryzmu do pornografii – erotyzm w literaturze polskiej” posiłkował się antologią „Sekscytacje”, chociaż zamieszczone tam wiersze i teksty nie wyczerpują tematu. Dokonując wyboru Pokrzywniak starał się pominąć fragmenty nadmiernie wulgarne, chociaż nie odmówił sobie w finale sięgnięcia po Boya Żeleńskiego, który momentami niczego „w bawełnę przecież nie owijał” i słów grubaśnych się nie bał. – Moja teza jest taka, że dawna poezja erotyczna jest lepsza od współczesnej – stwierdził prelegent..

Maciej Grzybowski

Na początek był Kochanowski, a później utwory Załuckiego, Karpińskiego, Naruszewicza, Trembeckiego, Potockiego, Fredry, Tuwima i Leśmiana. – Kochanowski był autorem swawolnych fraszek, czasami nawet pornografem, ale także napisał kilkanaście wierszy niezwykle pięknych, niezwykle emocjonalnie wyrafinowanych – przyznał prof. Pokrzywniak i ujawnił, iż np. Fredro, który napisał jednak trochę rzeczy wulgarnych i brutalnych, później trochę się tego wstydził. Próbował nawet egzemplarze z tymi utworami wykupić. Ale pan hrabia potrafił w sposób naprawdę uroczy opisać miłosne igraszki. Wykładowca rozwiał także wszelkie wątpliwości stwierdzeniem, że na 99,5 procent badacze są pewni, że autorem słynnej 13 księgi „Pana Tadeusza” nie był jednak Adam Mickiewicz. - Od Tuwima począwszy rozpoczynają się literackie zabawy, gry słowne, limeryki, pełne też ironii, humoru i dystansu wobec „tych spraw”. To jest także Hemar, Sztaudynger, Załucki, Marianowicz aż po Szymborską – mówił profesor wzywając na świadka doktora Piotra Łuszczykiewicza, w jego opinii szczególnie biegłego w poezji erotycznej. - Wypada zakończyć jakimś przesłaniem moralnym, by nikt się nie poczuł zgorszony. W związku z tym kończymy „Morałem” Tadeusza Boya Żeleńskiego – stwierdził na koniec bardzo przewrotnie wykładowca. A kto ciekaw, dlaczego przewrotnie, niechaj sięgnie do tekstów źródłowych i poczyta sobie (zapewne z coraz silniejszą ekscytacją i wypiekami na twarzy).

Co to była za noc – Noc Kultury. W Miejskim Ośrodku Kultury można było wziąć udział w warsztatach plastycznych i teatralnych oraz zaśpiewać w karaoke. W Galerii im. J. Tarasina, Anna Tabaka opowiadała o artyście. Piotr Będziński oprowadzał zainteresowanych po Sanktuarium Św. Józefa, przedstawiając historię świątyni. Można było zobaczyć też podziemia kaliskiej kolegiaty, które na co dzień nie są udostępniane zwiedzającym – i jeszcze bracia kurkowi zaprosili kaliszan do baszty „Dorotki”.

 Tekst: Przemysław Klimek, Nowe Fakty Kaliskie
Fot. Przemysław Klimek, Krzysztof Płociński

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...