Biblioteka Główna, ul. Legionów 66

„Zabytkowe szaty liturgiczne w kolegiacie pw. Wniebowzięcia NMP w Kaliszu i ich ofiarodawcy” - spotkanie z dr Ewą Andrzejewską

Po co św. Józefowi suknie? Wbrew pozorom były to dary cenne i wielce przydatne. Otóż z tych eleganckich strojów fachowi krawcy szyli potem typowe szaty liturgiczne. Co bardziej zamożne mieszczanki nosiły wówczas suknie z cennych i bogato zdobionych materiałów, sprowadzanych zza granicy (m.in. ze sławnych francuskich manufaktur z Lyonu, ale także z Italii czy Turcji i innych krajów Bliskiego Wschodu, choć zdarzały się też skromniejsze tkaniny rodzimej produkcji z Grodna). Zazwyczaj owe kreacje były też zdobione rozmaitymi koronkami, haftami, a nawet drogimi kamieniami, które potem także wykorzystywano w ornatach czy stułach. Taka suknia była nieraz prawdziwym skarbem i zarazem całym majątkiem właścicielki, toteż ofiarowanie jej kościołowi było autentycznym gestem wyrzeczenia. Za co święty Józef odpłacał podobno cudownym przywróceniem zdrowia i innymi łaskami.

O niezwykłej kolekcji szat liturgicznych, zgromadzonej w Kaliskiej Kolegiacie pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, zwanej też Sanktuarium św. Józefa, opowiadała wielce interesująco dr Ewa Andrzejewska z kaliskiego Urzędu Ochrony Zabytków podczas spotkania w Bibliotece Głównej w Kaliszu. Spośród wielu zagadnień, związanych z tą tematyką prelegentka skupiła się przede wszystkim na postaciach fundatorów owych szat. Ich długą listę udało się odtworzyć dzięki obszernej księdze ks. Stanisława Józefa Kłossowskiego „Cuda y Łaski... św. Józefa”, a wiele darów można było także zidentyfikować z nazwiskami ofiarodawców poprzez sumiennie opracowane i dobrze zachowane inwentarze z 1718 i 1799 roku.

W tej galerii rozmaitych postaci sprzed wieków pojawia się m.in. Balbina z Rosińskich Giecowa, małżonka burmistrza kaliskiego, kupca i piwowara, cudownie uzdrowiona z ciężkiej choroby, która oddała św. Józefowi aż trzy swoje suknie. Obok niej jest też inna burmistrzowa, Barbara Podbowicz; dalej Konstancja Byśkiewiczowa i Agnieszka nosząca to samo nazwisko – zapewne dwie kolejne żony innego kaliskiego burmistrza. Choć wśród ofiarodawczyń zdarzały się też żony miejskich rajców lub innych co zamożniejszych mieszczan. Z czasem w gronie fundatorów zaczęli pojawiać się też przedstawiciele szlachty (np. Feliks Czarnecki herbu Łodzia, właściciel Brudzewa, który podarował świętemu swój kontusz i żupan), a potem nawet magnaterii (m.in. można księżna Aleksandra z Czartoryskich Ogińska, sławna jako literatka Maria z Czartoryskich Wurttemberska czy też Ludwika z Mniszchów Potocka, właścicielka Krotoszyna, która uruchomiła w swym zamku w Krasiczynie pracownię szat liturgicznych.) Nie zapominali o św. Józefie także reprezentanci duchowieństwa. A wśród nich Ludwika Koźmińska, energiczna ksieni klasztoru w Ołoboku i zasłużony ksiądz Jan Onufry Gorczyczewski, kaliski jezuita, nauczyciel, poeta i tłumacz. I choć te znakomite nazwiska wyraźnie nobilitują kaliską kolekcję, jej wartość nie na tym polega.

- Gdyby porównać kaliski zbiór z podobnymi kolekcjami zachowanymi w Polsce – podsumowała swój wykład doktor Andrzejewska – wypadnie on całkiem nieźle. Oczywiście nie możemy się równać z bogactwem szat, przechowywanych na Jasnej Górze czy na Wawelu, które pochodzą przede wszystkim z darów królewskich. Ale na tle Gniezna, gdzie dominują dary prymasowskie, prezentujemy się już całkiem godnie. Specyfiką kaliskiego zespołu są właśnie owe znakomicie zachowane i udokumentowane dary mieszczańskie. Jak wynika z moich badań, nikomu w Polsce nie udało się dotąd odkryć i zidentyfikować podobnej kolekcji. 

Tekst: Bożena Szal-Truszkowska, Ziemia Kaliska, 09.04.2010
Fot.: Marcin Galant
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...