Filia nr 9, ul. Serbinowska 1A

AFORYZM

Zwięzłe sformułowanie, zwykle jednozdaniowe, ogólnej prawdy o charakterze filozoficznym, psychologicznym czy moralnym, odznaczające się stylistyczną wyrazistością i błyskotliwością (np. „Optymizm to obłęd dowodzenia, że wszystko jest dobrze, kiedy nam się dzieje źle.” – Wolter). Mechanizm wypowiedzi aforystycznej opiera się najczęściej na chwytach ANTYTEZY i PARADOKSU; bywa ona przewrotnym nawiązaniem do prawd obiegowych i zdroworozsądkowych formuł.

Mistrzami aforyzmu byli moraliści francuscy XVII i XVIII wieku:

La ROCHEFOUCAULD – „Maksymy i rozważania moralne”, B. PASCAL – „Myśli”, J. De la BRUYERE, N. S. R. CHAMFORT, L. VAUVENARGUES, oraz pisarze i filozofowie niemieccy XVIII i XIX wieku:

G. CH. LICHTENBERG, J. W. GOETHE, H. HEINE, NOVALIS, F. HEBBEL, A. SCHOPENHAUER, F. NIETZSCHE, K. KRAUS; w literaturze polskiej, m. in., K. IRZYKOWSKI, S. J. LEC („Myśli nieuczesane”).

Aforyzm może występować nie tylko jako utwór samodzielny, ale też jako wyrazista cząstka większej wypowiedzi, np. jako jej pointa.

APOFTEGMATA, GNOMA, MAKSYMA, SENTENCJA, ZŁOTA MYŚL

Słownik Terminów Literackich

Pod red. J. Sławińskiego

Wrocław 1998

STANISŁAW JERZY LEC

Poeta, satyryk, aforysta, fraszkopisarz. Urodził się w roku 1909 we Lwowie, zmarł w 1966 w Warszawie. Zbiór aforyzmów Leca „Myśli nieuczesane” został przełożony na kilkanaście języków i przyniósł autorowi międzynarodowe uznanie.

Urodził się we Lwowie w uszlachconej galicyjskiej rodzinie żydowskiej; jego pierwotne nazwisko brzmiało: de Tusch-Letz. Pisarz przekształcił je na „Lec”, co po hebrajsku znaczy „błazen, wesołek”, a także „ten, kto, patrząc z boku, na swój sposób interpretuje i wyjaśnia”.

Uczył się w szkołach w Wiedniu i we Lwowie, gdzie po maturze studiował polonistykę, a później prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Debiutował w 1929 wierszem „Wiosna” w „Kurierze Literacko-Naukowym” (nr 13). W 1934 zamieszkał w Warszawie. Był związany z komunistycznym „Dziennikiem Popularnym”, drukował też swoje utwory m.in. w „Cyruliku Warszawskim”, „Lewarze” i „Szpilkach”. Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Lwowa. Uczestniczył w tamtejszym życiu literackim; publikował wiersze, satyry, artykuły i przekłady z rosyjskiego w „Czerwonym Sztandarze”. Po wkroczeniu Niemców w 1941 był więziony w obozie śmierci we Lwowie na Janowskiej i w Tarnopolu, skąd w 1943 uciekł. Następnie działał w konspiracji, należał do Armii Ludowej i walczył w partyzantce. W lipcu 1944 wstąpił do Wojska Polskiego, otrzymując stopień majora.

W latach 1946-1950 był attaché prasowym Polskiej Misji Politycznej w Wiedniu. Nie powróciwszy do kraju, wyjechał na dwa lata do Izraela. Od 1952 mieszkał w Warszawie. W latach pięćdziesiątych obok utworów lirycznych i satyrycznych oraz przekładów z niemieckiego zaczął publikować w czasopismach aforyzmy z cyklu „Myśli nieuczesane”. Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

 Ekspozycja zawiera, oprócz tomów poezji Stanisław Jerzego Leca i Jemu poświęconych, zbiory aforyzmów światowych i polskich, publikowanych w wydaniach zbiorowych. Osobne miejsce zajmuje twórczość aforystyczna Urszuli Zybury – kaliszanki, aktywnej uczestniczki „Aforystykonu Kaliskiego”, organizowanego przed laty przez WiMBP w Kaliszu.

 Dużą część ekspozycji tworzą same aforyzmy, które, autorstwa ludzi pióra, polityki i innych dziedzin życia publicznego, podzielone zostały pod kątem tematyki myśli w nich wyrażonej. Prezentujemy również przykłady „zwięzłości słowa” bohatera wystawy – S. J. Leca.

O POEZJI

Nie wrzucaj słów do wiersza prosto z gęby woru.

Słowa poezji wiążą, jak słowa honoru.

ZABAWA PLAGIATORA

Siedzę sobie czasem w bibliotecznej ciszy

i czytam swe wiersze, nim je sam napiszę.

HOŁD

Smutny jest los poetów

zmarłych przed narodzeniem.

Uczcijmy ich pamięć przeto

jednozwrotkowym milczeniem.

O DIABLIKU DRUKARSKIM

Jego żadna litera lękiem nie napawa.

Nawet litera prawa.

IDEOLOGIA DIETY LEKARSKIEJ

Każdy kęs

ma swój sens.

Tekst, fot.: Joanna Mąkosza
Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...