Pani Kazimiera Łaźna przekazała Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Adama Asnyka w Kaliszu 17 tomów książek uratowanych z księgozbiorów, którymi hitlerowcy w 1942 roku zasypywali jedno z koryt Prosny. Większość książek pochodzi z dziewiętnastego stulecia, najstarsze z 1844 roku. Uratowane zostały nie tylko przed hitlerowskim barbarzyństwem, ale także przetrwały wcześniejszą pożogę i zniszczenie Kalisza dokonane przez Prusaków w sierpniu 1914 roku. Są historycznym świadectwem jakże odmiennego traktowania przez przedstawicieli obu narodów – polskiego i niemieckiego – dóbr kultury służących kształtowaniu wiedzy, wiary i człowieczeństwa.

Mój ojciec Piotr Molek – pisze pani Kazimiera – w czasie wojny był pracownikiem kaliskiej poczty. Wracając z pracy do domu zauważył podjeżdżające do brzegu rzeki ciężarówki, z których pośpiesznie zrzucano do wody duże ilości książek. Auta szybko odjeżdżały. Ojciec – ryzykując aresztowaniem – napełnił książkami posiadany worek, zarzucił go na plecy i przyniósł do domu. Obracał tak kilkakrotnie. Kilka innych osób też zabrało trochę książek do domów. Uratowane przez ojca książki czytaliśmy i pożyczaliśmy sąsiadom i znajomym przez całą okupację. Dziś, to co pozostało, przekazuję Bibliotece im. Adama Asnyka.

Wśród uratowanych są książki o tematyce historycznej, religijnej, popularyzujące wiedzę, pozycje z literatury pięknej i oprawione roczniki czasopism. Niektóre z nich opatrzone są pieczęciami Biblioteki Uczniowskiej Państwowego Gimnazjum im. Adama Asnyka w Kaliszu i Księgarni Polskiej J. Mittwocha w Kaliszu.

Darowizna, jako wyodrębniona kolekcja, wzbogaci zasoby Działu Zbiorów Specjalnych.

Miejsce tragedii kaliskich bibliotek upamiętnia odsłonięty w 1978 roku „Pomnik Książki”, zaprojektowany przez Władysława Kościelniaka, a wykonany przez Jerzego Sobocińskiego.

Zestawienie tytułów książek uratowanych przed zatopieniem i zasypaniem w korycie Prosny w czasie okupacji hitlerowskiej i podarowanych Miejskiej Bibliotece Publicznej w Kaliszu przez panią Kazimierę Łaźną, 23 lutego 2009 r.:

1. NAUKI O PRZYKAZANIACH BOSKICH I KOŚCIELNYCH o modlitwie, grzechach głównych i sakramentalnych ułożone przez 200 kapłanów pod przewodnictwem ks. Kossarta przełożonego w seminarium s. Sulpiciusza. Tłómaczył na język Polski K.S.S.D. Tom I. Wilno w Drukarni M. Romma. 1844

2. NAUKI O PRZYKAZANIACH BOSKICH I KOŚCIELNYCH …

Tom II. Wilno w Drukarni M. Romma. 1844.

3. PIELGRZYMKA DO JASNEJ GÓRY W CZĘSTOCHOWIE odbyta przez Pątnika XIX wieku i wydana z Rękopisu przez Michała Balińskiego. Warszawa. Nakładem G. Sennewalda Księgarza przy Ulicy Miodowej N 481. 1846.

W Drukarni Józefa Unger.

4. NIEWIASTY EWANGELICZNE. HOMILIE. Ks. Ventury de Raullica. Byłego Generała Zakonu Teatynów. Członka Ś. Kongregacyi Obrządków, Examinatora Biskupów i Kleru Rzymskiego. Przełożył Ks. Zygmunt Golian D.S.T. Kaznodzieja Katedry Krakowskiej. Kraków. W księgarni

i Wydawnictwie dzieł katolickich czcionkami Drukarni „Czasu”. 1855.

5. SALOMON. Dramat z XVI wieku, w trzech aktach przez Wacława Szymanowskiego. Warszawa. W Drukarni Józefa Unger przy ulicy Krakowskie – Przedmieście Nr 391. 1856.

6. ŻYCIE DUCHOWNE CZYLI DOSKONAŁOŚĆ CHRZEŚCIJAŃSKA według najcelniejszych mistrzów duchownych napisał Ks. Józef Pelczar Doktor Teologii i Prawa kanonicznego, Profesor Teologii pasterskiej, Examinator posynodalny i Prefekt Seminaryum przemyskiego obrz. łac.

W Przemyślu w r. 1873. Nakładem P.T. Prenumeratorów. Drukarnia gr. kat. kapituły. Prawo przedruku zastrzega sobie autor.

7. KTO TO JEST CHRYSTUS? Warszawa. W Drukarni Czerwińskiego

i Spółki, ulica Sto-Krzyska Nr. 1325. 1873.

7. ZNAK KRZYŻA ŚWIĘTEGO W XIX WIEKU. Przez Ks. Gaume. Tłómaczenie z francuskiego przez Rolę z przedmową Ojca Prokopa. Warszawa, w Drukarni S. Orgelbranda Synów, ulica Bednarska Nr. 20. Skład Główny

w księgarni M. Glucksberga Krakowskie Przedmieście Nr. 7. 1873.

7. Ś. KUNEGUNDA I SIOSTRY JEJ B. HELENA CZYLI JOLENTA I B. MAŁGORZATA napisał Ks. Aleksander Popławski. W Krakowie. Nakładem Autora. Czcionkami Drukarni Związkowej pod zarządem A. Szyjewskiego. 1881.

8. OBRAZKI Z HISTORJI KOLOSSEUM RZYMSKIEGO z angielskiego X. OReilly. Warszawa. W Drukarni Czerwińskiego i Spółki, ulica Święto-Krzyska N. 1325. 1875. Książka opatrzona pieczęciami „Księgarnia Polska. J. Mittwoch w Kaliszu”.

9. WIARA I NIEWIARA W STOSUNKU DO SZCZĘŚCIA OSOBISTEGO napisał Ksiądz Z. Szczęsny. Lwów. Nakładem Księgarni Gubrynowicza

i Schmidta. 1886. Kraków. – Druk Wł. L. Anczyca i Spółki, pod zarządem J. Gadowskiego.

10. TO CZYŃ A BĘDZIESZ ŻYŁ czyli o niechybnych środkach dostąpienia zbawienia i doskonałości chrześcijańskiej przez O. Skaramelego (Scaramelli), przekład O. Prokopa, Kapucyna. Warszawa. Własność i druk St. Niemiry, Plac Warecki 4. 1888.

11. DZIEJE KOŚCIOŁA POLSKIEGO W ŻYWOTACH ŚWIĘTYCH., BŁOGOSŁAWIONYCH I ZASŁUŻONYCH POLAKÓW I POLEK opracowane przez Ks. H. Skimborowicza i Ks. W. Załuskiego. Wydawnictwo popularne, ozdobione licznymi rysunkami. Nakład autorów. Tom I i II. Warszawa. Skład Główny w Księgarni „Kroniki Rodzinnej”, Krakowskie Przedmieście 6. 1903.

12. AKROPOLIS. Strona tytułowa zaginęłą. Autor Stanisław Wyspiański. Druk ukończono dnia 29 marca 1904. Książka z zestawu dzieł Wyspiańskiego znajdujących się na składzie Głównym w Księgarni Gebethnera i spółki. Książka opatrzona pieczęciami „Bibljoteka Uczniowska Państw. Gim. im. A. Asnyka w Kaliszu”. Do dramatu dołączony jest zapis nutowy części muzycznej napisany przez Bolesława Raczyńskiego.

13. ISKRY ILUSTROWANY TYGODNIK DLA MŁODZIEŻY  pod redakcją Władysława Kopczewskiego. Od numeru 1, z 18 grudnia 1926, do numeru 52 z 10 grudnia 1927. Staraniem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Rocznik opatrzony pieczęciami „Bibljoteka Uczniowska Państw. Gim. im. A. Asnyka w Kaliszu”.

14. ISKRY ILUSTROWANY TYGODNIK DLA MŁODZIEŻY pod redakcją Władysława Kopczewskiego. Od numeru 1 z 22 grudnia 1928, do numeru 52 z 14 grudnia 1929. Redakcja i Administracja: Warszawa, Warecka 14. Tel. 507-57. konto w P.K.O. 13893. Druk St. Niemiry i S-ka, Warszawa, Pl. Napoleona 4. pod zarządem Józefa Puchalskiego. Rocznik opatrzony pieczęciami „Bibljoteka  Uczniowska Państw. Gim. im. A. Asnyka w Kaliszu”.

15. ROCZNIK MARJAŃSKI, Nr.2. Luty 1929. Wydawnictwo Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Redakcja i Administracja: Kraków, ulica Stradom 4. Drukarnia Powściągliwość i Praca” w Krakowie.

16.  300 000 KM/SEK Z Drem WSZĘDOBYLSKIM napisał Dr Wszędobylski z 28 planszami. Wydanie trzecie. Warszawa. Nakładem „Mathesis Polskiej”. 1939. Drukarnia Mariana Drabczyńskiego, Warszawa, Sienna 33.

17. PRZYJACIELE LUDZKOŚCI Maria Kuncewiczowa. Warszawa – 1939. Towarzystwo Wydawnicze „Rój”. Drukarnia P. Brzeziński Warszawa, tel. 11-72-95  

Pisownia zgodna z oryginałami.

Tekst: Krzysztof Abram
Fot.: Marcin Galant

Kliknij na zdjęcie aby powiększyć obraz...