Biblioteka Główna przy ulicy Legionów 66
Kalisko-konińskie dzieje Zemeliusa
Biblioteka Główna, 15 lutego 2007 roku
To co nierozerwalnie łączy Kalisz z Koninem to postać Jana Zemełki wybitnego medyka i społecznika, która powinna być pamiętana i honorowana przy każdej sposobności, ale rok 2007 jest pod tym względem wyjątkowy, bo właśnie w grudniu obchodzić będziemy 400. rocznicę jego śmierci.
Pojawienie się w Bibliotece Głównej przedstawicieli najwyższych władz obu miast w osobach prezydenta Konina Kazimierza Pałasza oraz prezydenta Kalisza Janusza Pęcherza, przedstawicieli Rad Miejskich Wiesława Steinke i Andrzeja Plichty, naczelników Wydziałów Kultury Henryka Kuśmirka i Marzeny Ścisłej, dyrektorów miejskich bibliotek i archiwów oraz licznego grona reprezentantów pozostałych placówek kulturalnych i organizacji a także mediów musiało zapowiadać coś wyjątkowego. I tak też było: Janusz Sobczyński zaprezentował swoją książkę Jan Zemełka (Zemelius) z Konina oraz zainaugurowano wystawę Kaliskie lata Jana Zemełki.
Autor publikacji Janusz Sobczyński
Autor z zawodu lekarz, z zamiłowania regionalista poświęcił ponad 10 lat na zebranie, uporządkowanie i opracowanie materiałów dotyczących Jana Zemełki. Najwięcej dokumentów udało się odnaleźć w archiwach: włocławskim, gnieźnieńskim i poznańskim, wśród nich takie do których nikt wcześniej nie zaglądał np. dotyczące prowadzenia apteki, co pozwoliło zweryfikować dotychczasowe publikacje. Autora wspierał – obecny na promocji historyk - Jerzy Łojko, który poprzedził książkę swoim wstępem i był jednym ze współtwórców wystawy.
Jan Zemełka, wybitny lekarz, doktor medycyny i filozofii, urodzony ok. 1539 w Kurowie w okolicach Konina pochodził z rodziny mieszczańskiej. Potwierdzenie informacji o miejscu jego pochodzenia odnaleźć można w prezentowanej na wystawie metryce Uniwersytetu Krakowskiego zawierającej wpisy nowoprzyjętych na Wydział Sztuk Wyzwolonych z 1560. Mimo iż Akademię Krakowską ukończył w 1569 roku przypuszcza się, że w latach 1570-1571 przebywał jeszcze w Krakowie – zgodnie ze zwyczajem - odpracowując dwa lata w charakterze pomocnika profesora. Kolejne lata to studia w Padwie zakończone w 1575 roku obroną pracy doktorskiej. Po powrocie do kraju i krótkim pobycie w Koninie Zemełka przeniósł się do Kalisza, w którym przyszło mu spędzić kolejne lata, podczas których aż 11 razy pełnił funkcje urzędowe (burmistrza, wójta, rajcy) oraz prowadził praktykę lekarską.
Podczas spotkania autor przybliżył zebranym dokumenty omawiające działalność pierwszego doktora medycyny i filozofii w Kaliszu. Były to pochodzące z lat 40-tych XVII wieku rękopisy przyjaciela Zemełki, właściciela Wyszyny, zawierające kilkadziesiąt przepisów medycznych dotyczących sposobów leczenia różnego rodzaju chorób. Jest to zestawienie recept, które doktor przepisywał swoim pacjentom. Dokumentem dotyczącym jego pracy zawodowej był inwentarz książek, które znajdowały się w jego bibliotece. Odnaleźć tam można było pozycje najwybitniejszych ówczesnych autorów medycznych. Reprinty kilku z nich zaprezentowano na wystawie m.in. album Anatomia człowieka Andrea Vesaliego, Dispensato Cordo Valerio, Tajemnice Aleksego Pedemontana – zbiór recept i przepisów na leki i kosmetyki autorstwa włoskiego zakonnika i alchemika, także wydany w Bazylei w 1555 roku wynik 20-letniej pracy nad tętnem Józefa Strusia oraz stronę frontalną Zielnika Szymona Syreniusza – najwybitniejszego dzieła polskiej botaniki XVII stulecia.
Przed uczestnikami spotkania odkryto motywy ufundowania pierwszej w Polsce katedry anatomii i botaniki lekarskiej na Uniwersytecie Krakowskim, tajemnicę błędnego odczytania napisu na epitafium w konińskim Kościele Św. Bartłomieja oraz plany założenia na wzór padewski ogrodu botanicznego. Najwięcej czasu poświęcono na omówienie fundacji dobroczynnych założonych przez Zemełkę. Najciekawszym elementem spotkań autorskich są zawsze pytania publiczności. Tym razem także ich nie zabrakło, dotyczyły m.in. tajemniczego zniknięcia Zemełki - wraz z miejską kasą - z Kalisza podczas zarazy w 1588 roku. Gorąca dyskusja dotyczyła także rozbieżności w zapisie nazwiska - która z form jest poprawna. Pamiętając jednak, że ani lekarz ani historyk czy bibliotekarz nie posiadają odpowiedniego warsztatu pozostawiono sprawę do rozwiązania językoznawcom.
Dzięki dwugodzinnemu spotkaniu zebrani w Bibliotece Głównej miłośnicy historii regionalnej mieli okazję poznać jeszcze jedną znamienitą, a przez współczesnych niedocenianą postać. O przypadkowej zbieżności imprezy z Tłustym Czwartkiem nie zapomniał przyjaciel biblioteki Stanisław Paraczyński, który zadbał o słodki poczęstunek dla gości, a Janusza Sobczyńskiego uhonorował tradycyjnym, staropolskim bochnem chleba, ponoć według XIII-wiecznej receptury.
Karena Łuszczykiewicz
Wystawa "Kaliskie lata Jana Zemełki" przygotowana została przez Janusza Sobczyńskiego, Jerzego Łojko oraz Aleksandrę Jurgielewicz
Prezydent Konina Kazimierz Pałasz oraz prezydent Kalisza Janusz Pęcherz
Autor wstępu do publikacji oraz współautor wystawy - Jerzy Łojko
Stanisław Paraczyński Janusza Sobczyńskiego uhonorował tradycyjnym, staropolskim bochnem chleba, ponoć według XIII-wiecznej receptury.
Aby powiększyć, kliknij na obraz
Fot. Krzysztof Płociński
Zemełka, zapomniany kaliszanin
Jan Zemełka, XVI-wieczny lekarz i społecznik związany z Kaliszem, to postać, której poświęcona jest książka Janusza Sobczyńskiego, wydana z okazji przypadającej w tym roku 400. rocznicy śmierci Zemełki. Jej promocja odbędzie się jutro, 15 lutego o g. 17 w Bibliotece Głównej przy ul. Legionów 66.
Jan Zemełka, zwany Zemeliusem, urodził się w 1539 r. w Koninie. Studiował w Krakowie na Wydziale Sztuk Wyzwolonych, a następnie w Padwie we Włoszech. W roku 1578 osiadł w Kaliszu, gdzie rozpoczął praktykę jako medyk. Wykształcenie i zainteresowania zadecydowały również i o tym, że zaczął udzielać się społecznie. W latach 1584-1593 kilkakrotnie był wójtem i rajcą. Angażował się m.in. w problemy związane ze stanem sanitarnym miasta i jakością ówczesnej opieki zdrowotnej. Prowadził w Kaliszu dwie apteki, był właścicielem kamienicy, zapisał też niebagatelną sumę na rzecz Szpitala św. Trójcy. Ten lekarz z zawodu, a mieszczanin z pochodzenia, w krótkim czasie zgromadził znaczną fortunę. Nie miał potomstwa, co niewątpliwie miało wpływ na jego hojność i upodobanie do działalności dobroczynnej. Obdarowywał finansowo nie tylko szpital w Kaliszu, lecz również w Koninie. Finansowo skorzystał też Uniwersytet Krakowski, na którym Zemełka finansował działalność dwóch katedr medycznych. Ponadto stworzył fundację stypendialną dla synów mieszczan Konina, Koła i Kalisza, studiujących w Krakowie. Kolejna fundacja Zemełki wspierała młodzież z tych trzech wielkopolskich miast, kształcącą się u kaliskich jezuitów. Osobne zapisy pieniężne uzyskała Kolegiata Najświętszej Marii Panny w Kaliszu. Zemełka zmarł w roku 1607 i pochowany został w Koninie, prawdopodobnie w podziemiach tamtejszej kaplicy św. Jana Chrzciciela.
Książka J. Sobczyńskiego jest próbą popularyzacji postaci tego na poły zapomnianego, a zasłużonego obywatela obu naszych miast i dawnej Rzeczypospolitej. Dodajmy, że promocji towarzyszyć będzie inauguracja wystawy „Kaliskie lata Jana Zemełki". Patronat nad całym przedsięwzięciem objęli prezydenci Kalisza i Konina, a wśród organizatorów, obok kaliskiej Miejskiej Biblioteki Publicznej, są również Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie i komitet Obchodów Roku Zemełki.
(kord), Życie Kalisza, 14 lutego 2007
Mało znane losy wybitnego lekarza i społecznika
Kim był Zemełka?
Czy znają Państwo Zemeliusa z Konina? Pewnie nie. A to okazuje się postać sprzed pięciu wieków wielce zasłużona także dla Kalisza. W tym roku więcej będzie się o nim mówić z powodu czterechsetnej rocznicy śmierci nietuzinkowego medyka.
Jan Zemełka, czyli Zemelius z Konina najprawdopodobniej urodził się w Koninie w połowie XVI wieku. Skończywszy studia w Krakowie i we Włepzech osiadł jednak w 1578 roku w Kaliszu. Był lekarzem, prowadził dwie apteki, zajmował się stanem sanitarnym miasta oraz jakością opieki zdrowotnej. Wybitny medyk kilka razy piastował również urzędy wójta, rajcy i burmistrza. Z małżeństwa z Elżbietą, córką kolskiego złotnika, nie doczekał się żadnego potomstwa. Być może z tego powodu stał się hojnym fundatorem akcji dobroczynnych zwłaszcza o charakterze edukacyjnym. W Kaliszu zresztą dorobił się sporego majątku, a w 1581 roku zakupił w częściach od rodziny Szyszkowskich rynkową kamienicę. Trzeba jednak pamiętać, że spore sumy przekazał tutejszemu Szpitalowi św. Trójcy i Kolegiacie Najświętszej Marii Panny, stworzył fundację stypendialną, z której korzystali między innymi synowie kaliskich mieszczan uczący się na miejscu u Jezuitów oraz studiujący w Krakowie.
Zemełka zmarł 27 grudnia 1607 roku. Taka data widnieje na tabliczce umieszczonej w jego kaplicy w Koninie. Ciało spoczęło najprawdopodobniej w podziemiach konińskiej kaplicy św. Jana Chrzciciela. W wieku XX w efekcie prac remontowych i konserwatorskich szczątki zostały przeniesione jednak w inne miejsce.
Komitet Obchodów Roku Zemełki planuje w kwietniu sesję naukową (przy współpracy bibliotek Konina i Kalisza), wybicie medalu pamiątkowego, wydanie materiałów archiwalnych na płycie CD, rajd wiodący przez Konin i Kalisz śladami Jana Zemełki, a także serię wykładów i konkurs wiedzy o wybitnym obywatelu obu miast.
Książka „Jan Zemełka (Zemelius) z Konina" pióra Janusza Sobczyńskiego to w tej chwili najpełniejsze kompendium wiedzy na temat wybitnego medyka z XVI wieku. Jej promocja odbyła się w czwartek w Bibliotece Głównej w Kaliszu. W wypożyczalni biblioteki przy ulicy Legionów otwarto ekspozycję zatytułowaną „Kaliskie lata Jana Zemełki".
jotka, superfaktykaliskie.pl, wtorek 20 lutego 2007 r.
Jan Zemełka łączy Kalisz i Konin
Z okazji 400 rocznicy śmierci Jana Zemełki w Bibliotece Głównej przy ulicy Legionów odbyła się promocja książki Janusza Sobczyńskiego „Jan Zemełka (Zemelius) z Konina”. Otwarto również wystawę „Kaliskie lata Jana Zemełki”.
Lekarz, aptekarz, filozof , kaliski burmistrz, a przede wszystkim społecznik bardzo długo pozostawał niezauważony w historii naszego regionu. Dopiero poszukiwania historyków Janusza Sobczyńskiego i Jerzego Łojko, pozwoliły na opracowanie zebranych archiwaliów związanych z Janem Zemełką. Książka powstawała ponad 10 lat, poszukiwaliśmy dokumentów głównie w archiwach Włocławka, Gniezna i Poznania. Dotyczą one zwłaszcza jego pracy zawodowej – mówi autor.
Na spotkanie do biblioteki przybyli prezydenci miast, w których żył i pracował Jan Zemełka, Kalisza – Janusz Pęcherz oraz Konina – Kazimierz Pałasz. Nie zabrakło również gości z Miejskiej Biblioteki Publicznej w Koninie, która ma otrzymać imię Jana Zemełki, oraz przedstawicieli instytucji kulturalnych obu miast.
Na wystawie zaprezentowano testament Jana Zemełki oraz akt potwierdzający założenie fundacji dla kaliszan, chcących studiować medycynę na Akademii Krakowskiej.
Jan Zemełka, doktor medycyny i filozofii, obywatel Konina i Kalisza. Urodził się w 1539 roku, syn Macieja Konisiensis. Zmarł w 1607 roku i został pochowany w Koninie, w ufundowanej przez siebie Kaplicy św. Jana Chrzciciela. Od 1569 roku studiował w Krakowie na Wydziale Nauk Wyzwolonych, uzyskując tytuł magistra, aby w 1575 obronić doktorat na uniwersytecie w Padwie.
Był czterokrotnie burmistrzem miasta Kalisza, a także rajcą miejskim. W Kaliszu posiadał kamienicę przy Głównym Rynku oraz dwie apteki. Nie poprzestał jednak tylko na pomnażaniu własnego majątku. Ponieważ nie miał dzieci, większość pieniędzy przeznaczył na różnego typu fundacje, między innymi na fundację wspierającą studentów z Kalisza, Konina i Koła, pragnących studiować medycynę na Akademii Krakowskiej. Obdarowana została również sama Akademia Krakowska, ponieważ Jan Zemełka ufundował tam Katedrę Anatomii oraz podjął próby utworzenia ogrodu botanicznego na wzór ogrodów w Padwie.
Informacje Biura Prasowego
